Het traject bestaat uit voorlichting, scholing, supervisie en consultatie en wordt in company aangeboden aan GGz-instellingen die IPS willen gaan implementeren.

Individuele Plaatsing en Steun (IPS)-traject
I) Voorlichting
II) Scholing
III) Supervisie
IV) Consultatie

Inleiding
Veel cliënten hebben de wens om (weer) betaalde arbeid te verrichten en hebben daarbij gerichte ondersteuning nodig.
Individuele Plaatsing en Steun (IPS) biedt een duidelijk antwoord op de wens van de cliënt naar betaalde arbeid en de benodigde ondersteuning. Snel zoeken naar betaald werk naar keuze van de cliënt, samenwerking tussen trajectbegeleiders en het GGz-team en langdurige ondersteuning zijn de belangrijkste ingrediënten van IPS.
Dit in de VS ontwikkelde arbeidsintegratiemodel (D. Becker en R. Drake, Dartmouth Psychiatric Research Center, New Hampshire) leidde in de VS tot een groot aantal IPS-projecten.
Sinds enkele jaren zijn ook in Nederland GGz-instellingen (o.a. in Groningen, Amsterdam, Eindhoven, Den Haag, Deventer, Rotterdam, Noord-Holland Noord en Utrecht) met IPS begonnen.
In de praktijk zal IPS vooral worden aangeboden aan cliënten van ACT-teams (ACT: Assertive Community Treatment), FACT-teams (FACT: de functie ACT in een team met een bredere doelgroep en doelstelling) en VIP-teams (Vroege Interventie bij Psychosen).
Talrijke internationale studies hebben aangetoond dat IPS een effectieve interventie is. Ook in Nederland wordt effectonderzoek gedaan (SCION): tussentijdse bevindingen (maart 2011) na 18 maanden laten zien dat bij de IPS-groep 39% van cliënten een reguliere betaalde baan had ten opzichte van 18% bij de controlegroep.

Belangrijke factor bij het succes van IPS is de mate van modelgetrouwheid waarin IPS wordt aangeboden, d.w.z. "IPS volgens het boekje" levert betere resultaten.

Omdat IPS geïntegreerd wordt met GGz-hulp en de trajectbegeleider deel uitmaakt van een ambulant multidisciplinair team (bijvoorbeeld ACT- of FACT-team) is expliciete aandacht voor implementatie en goed projectmanagement vereist.

Het IPS-traject is op initiatief van Kenniscentrum Phrenos en in samenwerking met het lectoraat Rehabilitatie van de Hanzehogeschool Groningen tot stand gekomen.

Kenmerken van IPS
IPS kent acht hoofdkenmerken:
- iedere cliënt die wil werken is geschikt; niemand wordt uitgesloten
- regulier, betaald werk is het centrale doel
- er wordt snel en gericht naar een baan gezocht uitgaande van “place, then train”
- de voorkeuren van de cliënt staan centraal
- arbeidsintegratie is onderdeel van de GGz-hulp; de IPS-trajectbegeleider maakt deel uit van een ambulant GGz-team
- er wordt langdurige ondersteuning geboden, zowel aan de cliënt als aan de werkgever
- continue assessment: tijdens het hele traject wordt op basis van echte ervaringen nagegaan welke functies en werkzaamheden voor de cliënt het meest geschikt zijn
- cliënten krijgen advies en ondersteuning bij uitkeringskwesties die zich kunnen voordoen bij werkhervatting.

Het IPS-traject kent een drietal fasen die elkaar cyclisch op kunnen volgen.
- toeleiden (kennismaken en in kaart brengen interesses),
- acquisitie en plaatsing en
- coaching en begeleiding op de werkplek en, indien nodig, aanpassen van de werkplek.

Er wordt niet van uit gegaan dat de eerste plaatsing direct succesvol is. Ervaringen worden meegenomen als lering voor een volgende plaatsing. Dit proces kan zich verschillende malen herhalen.
De ervaring tot nu toe is dat veel werkgevers sociaal reageren en mensen met een (psychische) beperking in principe wel aan werk willen helpen. Zij willen maatschappelijk verantwoord ondernemen maar willen ook weten waar ze aan toe zijn. IPS is van belang om direct in te zetten, voor werkgevers zit de huiver in de kans op discontinuïteit van de inzet.

Aanbeveling Project Herstel en Burgerschap
Het project is een gezamenlijke onderneming van de brancheorganisaties van GGz-instellingen, gemeenten, maatschappelijke opvang, welzijn, zorgverzekeraars en cliëntenorganisaties en biedt ondersteuning aan het werkveld bij het realiseren van concrete ambities voor mensen met ernstige psychische aandoeningen.

Effectieve begeleiding naar en in betaald werk is één van deze ambities.

'(…) Projectdoelen:

• Bevordering van implementatie van IPS door vermindering van minimaal 2 van de belemmeringen die GGz-instellingen, maatschappelijke opvang-instellingen en cliëntenorganisaties ondervinden
• Ondersteunen van implementatie van IPS bij GGz-instellingen en mogelijk maatschappelijk opvang-instellingen door gerichte activiteiten aan te bieden die aansluiten bij de wens en mogelijkheden van de instellingen en van de cliënten
• Een model ontwikkelen voor ketensamenwerking en –financiering ten behoeve van het IPS-traject van de cliënt (…)'

Aanbeveling GGz en UWV hebben beiden te maken met cliënten binnen WAO/WIA/Wajong/ZW.
Daar waar vroeger eerst werd behandeld en dan pas ingezet werd op reïntegreren,verschuift nu het accent naar behandeling en werk tegelijkertijd.

Arbeidsdeelname als "co-medicijn".
De combinatie behandeling en werk blijkt 3x effectiever te zijn dan de oude aanpak en geeft cliënten veel meer zelfwaardering. Voor cliënten betekent werk minder afhankelijkheid, meer eigen verantwoordelijkheid, regie op eigen leven, een gelukkiger leven. Voor UWV redenen genoeg om IPS te omarmen.

IPS-traject
Het traject wordt in company uitgevoerd voor een afdeling/team van een GGz-instelling en omvat de volgende onderdelen:

I) Voorlichting

A - IPS-introductiebijeenkomst voor het management van de GGz-instelling.

• Wat is IPS
• Implementatie (handreiking)

B - IPS-introductiebijeenkomst voor het beoogde GGz-team in 2 (dag)delen:

• info IPS / IPS en het team / projectmatige aanpak
• apart voor trajectbegeleiders en teamleiders: competenties en “assessment” trajectbegeleiders (verschillende rollen van de IPS trajectbegeleider).

II) Scholing

A - Training IPS-trajectbegeleider (zie onder voor uitgebreide toelichting)

Het leren modelgetrouw toepassen van IPS in denken en handelen als trajectbegeleider. Deelnemers beschikken na afloop van de training over de basisvaardigheden om een IPS-traject te kunnen uitvoeren onder supervisie. De training is op initiatief van Kenniscentrum Phrenos en in samenwerking met het lectoraat Rehabilitatie van de Hanzehogeschool Groningen tot stand gekomen.

B - Deskundigheidsbevordering IPS-trajectbegeleiders

III) Supervisie

De groepssupervisie wordt modelgetrouw opgezet volgens protocol.

• cliëntgericht (i.t.t. probleemgerichte supervisie).
• wekelijkse bijeenkomst met vaste agenda: casuïstiek, celebrations (successen benoemen en vieren) en acquisitie.

Er is 1 supervisor per 3 à 4 trajectbegeleiders.
De individuele supervisie bestaat uit het voeren van coachingsgesprekken en “modeling”.
Bij modeling loopt de supervisor mee met de IPS-trajectbegeleider, bijvoorbeeld tijdens een gesprek met een cliënt of bij het jobcoachen van een cliënt.

IV) Consultatie
Als een GGz-instelling IPS wil invoeren is het van belang om de implementatie ervan zorgvuldig en planmatig op te pakken.

Niet alleen moeten de betrokken professionals vertrouwd gemaakt worden met de visie, uitgangspunten en werkwijze van IPS maar moet er ook een start gemaakt worden met het organiseren van de samenwerking op teamniveau. Omdat IPS geïntegreerd wordt met GGZ-hulp en de trajectbegeleider deel uitmaakt van het multidisciplinaire team, wordt door Kenniscentrum Phrenos expliciet aandacht besteed aan ondersteuning in de verschillende fasen van het implementatieproces.

Aanbeveling René Paas voorzitter Divosa lezing Rehabilitatiecongres 15-12-2010:
'Effectieve ondersteuning bestaat voor GGz-patiënten zonder werk: IPS'

Aanbeveling
In het Arbeidsgeneeskundig Protocol wordt IPS als preferente methode genoemd. Meerdere IPS-trajectbegeleiders uit het hele land hebben meegewerkt aan de instructie van dit protocol aan verzekeringsartsen.

Aanbeveling
GGz Noord-Holland Noord heeft nadrukkelijk gekozen voor FACT als organisatiemodel voor hun wijkteams. Grondslag voor deze keuze was de organisatiebrede zorgvisie met een focus op integratie van cure en care en rehabilitatie en herstel. FACT en IPS zijn goed verenigbaar en passen goed bij deze visie op zorg.

Implementatie-ondersteuning

In de implementatie-ondersteuning wordt onderscheid gemaakt tussen drie verantwoordelijkheidsgebieden:

1. Verantwoordelijkheid voor de strategische uitwerking van het implementatieproces ligt bij de GGz-instelling, met name het management.
2. Verantwoordelijkheid voor het leren werken met IPS, de training IPS-trajectbegeleider en de ontwikkeling en kwaliteit van het IPS-traject ligt bij Kenniscentrum Phrenos (KcP).
3. Verantwoordelijkheid voor het leren, het zich ontwikkelen tot bekwaam IPS- trajectbegeleider en de uitvoering van IPS ligt bij de medewerker.

In de implementatie-ondersteuning wordt uitgegaan van drie fasen:
1 - Voorbereidingsfase (0,5 jaar)

• Vraag GGZ-instelling om IPS / de instelling is initiatiefnemer en kartrekker
• Introductie IPS (model/uitgangspunten) aan management door KcP
• Advies over noodzaak implementatie (handreiking) door KcP
• Besluit GGZ-instelling over implementatie IPS
• projectleider aanstellen
• stuurgroep opzetten
• implementatieplan schrijven
• checklist voedingsbodem
• modelgetrouwheid invoeren
• creëren van draagvlak en regelen van randvoorwaarden.

2 - Implementatiefase (1 jaar)
- Enthousiasmerende eerste bijeenkomst voor hele GGz-team (incl. management) door KcP in 2 delen:
- info IPS / IPS en het team / projectmatige aanpak
- apart voortraject voor begeleiders, programmaleider, teamleider, manager: uitwerking competenties en “ De Meetlat IPS” voor het team trajectbegeleiders.
- Voortgang project bewaken door GGz-instelling op basis van checklist, belemmeringen weghalen.
- Training IPS-trajectbegeleider door KcP conform de stappen van het IPS- begeleidingsproces voor trajectbegeleiders, projectleider en eventueel teamleider.
Dag 1: uitgangspunten IPS / kennismaken met cliënt / opbouwen werkrelatie / afstemmen en informeren team / opdracht en “De Meetlat IPS” (persoonlijk competentieprofiel) meegeven
- Invullen Meetlat IPS door deelnemers 'Werkrelatie opbouwen met een cliënt / verslaglegging'.
- Start supervisie met alle IPS-trajectbegeleiders door (eventueel) projectleider of externe supervisor.
- Training dag 2: assessment van de cliënt en zoeken naar en vinden van baan
- Werken met Competentie Ontwikkel Profiel (COP) / Assessment met cliënt / zoeken naar baan door deelnemers.
- Supervisie
- Voortgang traject, terugkoppeling team en trajectbegeleiders door GGz-instelling.
- Training dag 3: omgaan met wet- en regelgeving
- Werken met COP / Opdracht in kader van wet- en regelgeving door deelnemers.
- Supervisie
- Training dag 4: ondersteuning bij en op het werk + samenwerking met het GGz-team.
- Werken met COP / Werkbegeleiding aan de cliënt op de werkplek door deelnemers.
- Supervisie
- Voortgang traject: modelgetrouwheid / samenwerking team door GGz-instelling.
- Evaluatie n.a.v. COP (mate van toepassen van werkwijze IPS) door deelnemers.
- Training dag 5 / terugkomdag: vervolg samenwerking met GGz-team en terugblik.
- Eerste resultaten inventariseren van IPS-begeleiding (effect voor cliënten) door deelnemers.

3 - Consolidatiefase

• Op basis van resultaten IPS en modelgetrouwheid mogelijk acties: follow-up, monitoring en behoud IPS-werkwijze, afronden projectgroep door GGz-instelling.
• Deskundigheidsbevordering IPS-trajectbegeleiders door KcP.
• Supervisie continueren.

De 3 fasen worden uitgebreid beschreven in de handreiking “Een IPS-Programma opzetten, hoe doe je dat?” die in de voorbereidingsfase aan de GGz-instelling wordt uitgereikt.
De vermelde duur is bedoeld als globale indicatie en is afhankelijk van de IPS-situatie binnen de GGz-instelling.

Kosten
De kosten voor het traject worden in nader overleg vastgesteld. Voor bij Kenniscentrum Phrenos aangesloten instellingen geldt een korting op de kosten van het traject.

Organisatie
Het IPS-traject wordt in company uitgevoerd voor een GGz-instelling. Voor overleg over de start van een IPS-traject en voor de uitgebreide informatie over de training IPS-trajectbegeleider kunt u contact opnemen met:
Ellen Otto, projectcoördinator IPS (ma en do) e-m: Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.
of bij: Fons van de Kar, programmacoördinator Scholing en Opleiding
e-m: Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien. (ma t/m do)

* Toelichting
Training Individuele Plaatsing en Steun (IPS)-trajectbegeleider

De training vormt een onlosmakelijk deel van het IPS-traject. Het IPS-traject bestaat uit voorlichting, scholing, supervisie en consultatie en wordt in-company aangeboden aan GGz-instellingen die IPS willen gaan implementeren.

Het IPS-traject is op initiatief van Kenniscentrum Phrenos en in samenwerking met het lectoraat Rehabilitatie van de Hanzehogeschool Groningen tot stand gekomen.

Belangrijke factor bij het succes van IPS is de mate van modelgetrouwheid waarin IPS wordt aangeboden, d.w.z. "IPS volgens het boekje" levert betere resultaten.

Doel
Het leren modelgetrouw toepassen van IPS in denken en handelen als trajectbegeleider. Deelnemers beschikken na afloop van de training over de basisvaardigheden om een IPS-traject te kunnen uitvoeren onder supervisie.

Doelgroep
Trajectbegeleiders, projectleiders IPS, eventueel teamleiders werkzaam in een ambulant GGZ-team (zorgcoördinatieteams, case managementteams, ACT-teams en FACT-teams). Mimimaal HBO-geschoolde professionals werkzaam in de langdurige zorg / rehabilitatie & arbeidsreïntegratie met enige jaren ervaring in het trajectmatig begeleiden van cliënten met ernstige psychische aandoeningen.
Van belang is dat de deelnemer het vertrouwen heeft dat mensen met ernstige psychische beperkingen die willen werken dat meestal ook kunnen, mits er voldoende ondersteuning aanwezig is.
Relevante vooropleidingen: HBO Personeel en Arbeid, HBO SPH, Post HBO arbeidsdeskundige.
Voor een zinvolle deelname moet de deelnemer in de gelegenheid zijn, d.m.v. vrijstelling in uren en taken, om tijdens en na de training individuele IPS-trajecten met cliënten uit te voeren.

Aantal deelnemers
Minimaal 8; maximaal 12 deelnemers.

Programma

Dag 1: Opbouwen van een werkrelatie en betrekken GGz-team en netwerk cliënt

Dag 2: Assessment: informatie verzamelen over interesses en vaardigheden

Acquisitie: banen opsporen en werkrelatie met werkgevers

Dag 3: Omgaan met wet- en regelgeving, financiering IPS

Dag 4: Begeleiding bij en op het werk, o.a. contact met werkgever

Dag 5: Samenwerking in en met de GGz.

Werkwijze
Als didactisch uitgangspunt wordt één van de belangrijkste principes van IPS gehanteerd:
al werkende weg leren en ontwikkelen, datgene wat aan bod komt direct toepassen in de praktijk.
Het werkplekleren staat centraal en - middels de Meetlat IPS - kan ten volle reflectie
op het eigen functioneren benut worden.
Bij IPS staan de voorkeuren van de cliënt centraal; analoog staan in de training de leervoorkeuren van de deelnemers centraal. Dat gebeurt door middel van de Meetlat IPS
die gebaseerd is op de competenties van de IPS-trajectbegeleider. Van de deelnemer wordt verwacht er naar te streven een bekwaam IPS-trajectbegeleider te willen worden.

Docenten
- Hoofddocent 
Meerdere gekwalificeerde docenten zijn beschikbaar. Allen zijn ervaren en enthousiaste
IPS-trajectbegeleiders die regelmatig optreden als docent in trainingen en workshops.
    -  Marja Halters, arbeids- en reïntegratieconsulent, jobcoach, IPS-trajectbegeleider,
       Promenzo, GGz Eindhoven
    - Debby Kamstra, IPS jobcoach, SPV,VIP-team AMC, Amsterdam 
    - Ina Meijers, IPS trajectbegeleider/jobcoach, Linis/Lentis, Groningen 
    - Ellen Otto, projectcoördinator IPS Kenniscentrum Phrenos
       en IPS trajectbegeleider / jobcoach, WNK Re-integratie / GGZ Noord Holland Noord.
    - Jacqueline Smit, IPS trajectbegeleider/ jobcoach, WNK Re-integratie/
       GGZ Noord Holland Noord
 
- Gastdocent bijeenkomst 3: regelgeving en financiering: F. Hoebink, arbeidsdeskundige.

Data / tijden / duur / locatie
4 bijeenkomsten van 09.30 - 16.30 uur met een tussenliggende periode van 2 à 3 weken.
De 5^e bijeenkomst (terugkomdag) van 09.30 -16.30 uur vindt enkele maanden later plaats.
De training wordt uitgevoerd op locatie van de opdrachtgever.

Literatuur
Het lesmateriaal bestaat uit 4 onderdelen:
- studiehandleiding
- Competentie Ontwikkel Plan (COP); persoonlijk leer-werkplan waarin activiteiten worden vastgelegd die van belang zijn voor de ontwikkeling tot bekwaam IPS-trajectbegeleider.
- werkboek
- reader.

Certificaat
Het certificaat wordt uitgereikt namens Kenniscentrum Phrenos en het lectoraat Rehabilitatie van de Hanzehogeschool Groningen. Voor het verkrijgen van het certificaat geldt volledige deelname en een voldoende beoordeling van de huiswerkopdrachten en de eindopdracht (444-verslag) door de docent.
Hierbij geldt de volgende aanwezigheidsregeling:
- bij verzuim van 1 dagdeel dient als compensatie een aanvullende opdracht met een voldoende beoordeling.
- bij verzuim van meer dan 1 dagdeel vervalt het recht op compensatie en wordt geen certificaat uitgereikt.

Accreditatie
Accreditatie wordt aangevraagd bij het Kwaliteitsregister Verpleegkundigen & Verzorgenden.

Organisatie
De training wordt in company uitgevoerd voor medewerkers van een afdeling/team binnen een GGz-instelling en vormt een onderdeel van het IPS-traject.

Uitgebreide informatie over het IPS-traject is op te vragen bij:
Ellen Otto, projectcoördinator IPS (ma en do) e-m: Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.
of bij: Fons van de Kar, programmacoördinator Scholing en Opleiding
e-m: Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien. (ma t/m do)